1. Một số hành vi phổ biến ở người có Dementia
- Từ bỏ quyền kiểm soát: Bệnh nhân ở giai đoạn đầu sa sút trí tuệ khó kiểm soát công việc cá nhân như lái xe hay tài chính, cần người chăm sóc để tránh nguy hiểm.
- Ngôn ngữ thô tục:Trong giai đoạn giữa sa sút trí nhớ, ngôn ngữ thô tục và chửi thề thường xảy ra do khả năng giao tiếp kém.
- Đi lang thang:Bệnh nhân Alzheimer có thể đi lang thang vì mất phương hướng, thường trở về muộn hơn hoặc quên đường.
- Hành vi tình dục không phù hợp:Bệnh nhân có thể thể hiện hành vi tình dục không thích hợp với người xung quanh do suy giảm kiểm soát.
- Tìm lối thoát:Bệnh nhân cố trốn khỏi môi trường ồn ào hoặc quen thuộc, tìm cách ra khỏi nhà hoặc cơ sở sinh sống.
- Tích trữ: Bệnh nhân có thể tích trữ vật phẩm vô giá hoặc không có giá trị, làm cho ngôi nhà không an toàn.
- Rối loạn giấc ngủ: Bệnh nhân có thể thức dậy ban đêm và buồn ngủ vào ban ngày, hiện tượng.
- Ảo giác:Một số bệnh nhân có thể thấy, nghe hoặc ngửi những điều không có thực, có thể gây sợ hãi.
- Hành động lặp lại: Lặp đi lặp lại câu nói hoặc hành động nào đó…
- Hành vi ăn uống không thích hợp: Bệnh nhân có thể có những thay đổi lạ trong khẩu vị và thậm chí ăn những thứ không thích hợp.
2. Thông cảm cho các hành vi ở người có Dementia
Thực chất, Dementia là thuật ngữ rộng dùng để đề cập đến hiện tượng teo não. Vì não chúng ta có nhiều thành phần, mỗi phần chịu trách nhiệm cho một chức năng cụ thể, do đó tuỳ vào vùng não nào bị teo/thoái hoá đi mà chức năng liên quan sẽ bị ảnh hưởng. Việc xuất hiện các hành vi không mong muốn ở người bệnh bắt nguồn từ những thay đổi trong não do chứng bệnh này gây nên.
Do đó, các hành vi không mong muốn này xảy ra cũng có thể đến từ việc người bệnh đang cố gắng truyền đạt một thông điệp gì đó đến người thân hoặc người chăm sóc. Ví dụ, một bệnh nhân có thể đi lang thang nếu họ cảm thấy không thoải mái hoặc lo lắng ở một khu vực cụ thể. Vì vậy, người chăm sóc cần có sự thông cảm với những hành vi không mong muốn ở người có dementia.
3. Cách ứng phó - Lập bản đồ hành vi
3.1. Mục tiêu
Mục tiêu của phương pháp này là tạo ra một kế hoạch chăm sóc người có dementia, có tính đến các xu hướng hành vi của họ và các yếu tố kích hoạt chúng.
3.2. Cách thực hiện
Bảng Vietsub
-
Hành vi không mong muốn
-
Ngày
-
Giờ
-
Xảy ra ở đâu
-
Lời nói/hành vi
-
Các yếu tố
-
Con người
-
Môi trường
-
Hoàn cảnh
-
Tương tác
-
Suy nghĩ của bạn
-
Giải pháp
-
Tính khả thi
…/10
Cột số 1. Ghi lại các hành vi không mong muốn.
Viết lại những hành vi không muốn ở người có dementia, như: ảo giác, rối loạn giấc ngủ, đi lang thang, gây ấn bằng lời nói hoặc thể chất…
Cột số 2,3,4. Chú thích thời gian và địa điểm.
Ghi lại ngày, giờ, địa điểm, xuất hiện hành vi không mong muốn.
Cột số 5. Chú thích lời nói và hành vi.
Ghi lại lời nói xuất hiện cùng hành vi không mong muốn.
Miêu tả chi tiết hành vi không mong muốn diễn ra như thế nào.
Cột số 6. Xác định các yếu tố ảnh hưởng.Có 4 yếu tố ảnh hưởng chính.
-
Yếu tố con người: gồm những lý do cơ bản xảy ra từ bên trong cá nhân, chẳng hạn như bệnh không được chẩn đoán, tác dụng của một loại thuốc mới…
-
Yếu tố môi trường: gồm các yếu tố bên ngoài môi trường hạn như thay đổi nhiệt độ, ánh sáng (ánh sáng chói) và tiếng ồn…
-
Yếu tố hoàn cảnh: đề cập đến hoàn cảnh ra trước và tại thời điểm đó, chẳng hạn người bệnh không ngủ đủ giác vào đêm hôm trước, phải thay đổi một phòng khác,
-
Yếu tố tương tác: Điều này có thể bao gồm việc tương tác của người có dementia với ai đó không tôn trọng. Ví dụ: bị ai đó xúc phạm, ai đó tác động, hiểu lầm trong giao tiếp hoặc yêu cầu quá mức của người thân và người chăm sóc…
Cột số 7. Ghi lại suy nghĩ của bạn. Ghi lại suy nghĩ của bạn đối với hành vi không mong muốn đó.
Cột số 8: Giải pháp của bạn. Đề ra phản ứng/hành động của bạn để giải quyết hành vi không mong muốn ở người có dementia
Cột số 9: Đánh giá hiệu quả của giải pháp.
Sau cùng là tham khảo ý kiến. Bạn nên tham khảo ý kiến của các thành viên trong gia đình và của bác sĩ về bản đồ hành vi mà bạn đã hoàn thành để nhận thêm lời khuyên để hoàn thiện.
Bằng chính việc theo dõi bản đồ hành vi. Có thể giúp người nhà và người chăm sóc nhận biết được những hành vi không mong muốn có thể xuất hiện ở người có dementia. Nó xảy ra trong những tình huống nào. Và nguyên nhân cơ bản của các hành vi đó để giải quyết nhu cầu trước mắt và hạn chế sự tái diễn. Video hướng dẫn cách lập bản đồ hành vi
Chăm sóc người có dementia không phải là công việc đơn giản. Đòi hỏi người nhà và người thân cần có sự thông cảm và sự kiên nhẫn để có thể hỗ trợ và giúp đỡ tình trạng của người bệnh trở tên tiến triển hơn.
Tài liệu tham khảo
Müller-Spahn F. Behavioral disturbances in dementia. Dialogues Clin Neurosci. 2003 Mar;5(1):49-59. doi: 10.31887/DCNS.2003.5.1/fmuellerspahn. PMID: 22034255; PMCID: PMC3181717.
Behavior Mapping for the Care of Dementia Based Behaviors-Keith Savell PhD, CTRS. https://vimeo.com/144641447
How Caregivers Can Use Behavior Mapping to Manage Dementia-Based Behaviors. https://www.mariposatraining.com/blog-posts/how-caregivers-can-use-behavior-mapping-to-manage-dementia-based-behaviors