Giai đoạn 1 - Mã hóa (Encoding)
Não bộ sẽ xử lý những thông tin mới để có thể tiếp nhận và lưu trữ chúng. Để làm tốt giai đoạn này, chúng ta cần lưu ý:
Tập trung khi học: Sự tập trung rất cần thiết để giúp não bộ mã hóa những thông tin mới. Vì vậy, bạn hãy chọn một không gian học tập yên tĩnh và tránh những yếu tố có thể gây phân tán.
Chi tiết hóa tài liệu học: giúp các thông tin mới trở nên dễ nhớ hơn. Bạn có thể chi tiết hóa chúng theo 3 cách:
- Liên kết thông tin mới với những thông tin đã học. Ví dụ, bạn đang học về “Kỹ năng quản lý thời gian”, nhưng trước đó bạn đã học về kỹ năng quản lý tài chính. Bạn có thể liên kết những thông tin này với nhau. Chẳng hạn, cách ưu tiên và theo dõi chi tiêu cũng cần sự quản lý kỹ lưỡng, tương tự như việc quản lý thời gian, hay việc chia nhỏ từng hạng mục với từng khung thời gian nhất định lại giống với cách chia nhỏ từng hạng mục chi tiêu và phân bổ chi tiêu khác.
- Tạo ra những ví dụ minh họa có liên quan với bản thân. Ví dụ bạn học về nguyên tắc thiết kế trong kiến trúc, với các nguyên tắc về không gian sống, ánh sáng tự nhiên… Bạn có thể lấy ví dụ minh hoạ về kế hoạch tương lai của bản thân, với các nguyên tắc về mục tiêu, giấc mơ và kế hoạch của bạn trong cuộc sống. Việc tạo ra mối liên hệ này giúp bạn dễ dàng hình dung và nhớ lại nguyên tắc thiết kế…
- Đặt ra những câu hỏi để khai thác sâu hơn và gắn kiến thức với thực tế cuộc sống. Ví dụ, nếu bạn học về hiệu ứng nhà kính, hãy tự hỏi tại sao nó xảy ra và ảnh hưởng của nó đối với môi trường và cuộc sống hàng ngày của chúng ta…
Đa dạng hóa trải nghiệm học: Bạn có thể gắn việc học với 5 giác quan hoặc với các hoạt động tinh thần khác nhau để những thông tin được tiếp nhận ấn tượng hơn và dễ nhớ hơn. Thay vì chỉ học với các con chữ, bạn có thể học bằng việc nghe, kết hợp ngửi mùi, hoặc học với các hình ảnh sinh động. Thay vì chỉ đọc, hay nghe giảng thì bạn có thể vẽ các sơ đồ, biểu tượng minh họa, hoặc làm thơ, viết bài hát với kiến thức đó.
Dành thời gian để tìm hiểu kỹ về nội dung đó. Thay vì đơn thuần đọc qua, bạn nên dừng lại, xem xét từng khía cạnh và phân tích chi tiết. Việc này giúp bạn xây dựng sự hiểu biết chắc chắn hơn về chủ đề. Ví dụ: Nếu bạn đang học về một khái niệm trong khoa học, đừng chỉ đọc qua định nghĩa. Hãy đọc cả ví dụ, nguyên tắc hoạt động, ứng dụng thực tế và cách nó liên quan đến các khái niệm khác. Bằng cách làm như vậy, bạn tạo ra một mạng lưới kiến thức rộng hơn và sâu hơn, giúp bạn hiểu một cách toàn diện hơn và nhớ lâu hơn.
Giai đoạn 2 - lưu trữ, củng cố (Storage/Consolidation)
Bước này sẽ giúp những thông tin từ bộ nhớ ngắn hạn chuyển sang lưu trữ trong bộ nhớ dài hạn. Dưới đây là 2 cách giúp chuyển thông tin từ bộ nhớ ngắn hạn sang dài hạn thuận lợi:
Giải thích lại với người khác: Việc này giúp bạn kiểm tra mình đã thực sự hiểu và nhớ kiến thức chưa. Nghiên cứu về trí nhớ đã cho thấy lợi ích khi bạn diễn giải kiến thức mới theo cách của chính mình, bạn sẽ nhớ về những điều đó chắc chắn hơn.
Ngủ và nghỉ ngơi: Một giấc ngủ sâu và dành thời gian nghỉ giải lao sẽ tạo điều kiện để bộ não có cơ hội được “học lại” những thông tin mới tiếp nhận. Khi đó não sẽ củng cố lại các đường liên kết neuron đã xây dựng khi đang học. Sau đó, các thông tin này được chuyển đến lưu trữ ở bộ nhớ dài hạn. Đến đây, chúng ta sẽ thấy được rằng việc học nhồi nhét suốt đêm trước kỳ thi là một trong những cách kém hiệu quả nhất để học kiến thức mới.
Giai đoạn 3 - tái hiện (Retrieval)
Đây là giai đoạn gợi nhớ lại những thông tin đã được mã hóa và lưu trữ. Để tái hiện tốt hơn, bạn có thể: Tận dụng bối cảnh liên quan để dễ dàng gợi nhớ những gì đã học về sau. Cách lý tưởng nhất là bạn hãy bày trí không gian ngồi học của mình như khi đang kiểm tra. Ngược lại, khi làm bài kiểm tra, bạn hãy tưởng tượng khung cảnh xung quanh với nơi bạn thường ngồi học, và hình dung rằng sách vở đang ở trước mặt như khi bạn đang học.
Chú ý những yếu tố gây nhầm lẫn. Để tránh tình trạng nhầm lẫn hay phân vân khi tái hiện lại kiến thức, bạn nên thường xuyên liên kết những kiến thức mới và thông tin đã học, phân biệt những thông tin tương đồng và phân chia kiến thức thành các mục theo hệ thống.
Ghi nhớ là một khả năng tuyệt vời của con người và việc áp dụng các chiến thuật ghi nhớ phù hợp có thể giúp chúng ta tận dụng tối đa tiềm năng này. Nhưng đừng quên rằng, ngoài việc xây dựng một thói quen học tập lành mạnh, hãy duy trì những thói quen tốt cho não bộ của mình nữa nhé!
Nếu muốn tìm hiểu thêm về những thói quen tốt cho não bộ, mời bạn cùng đọc bài viết bên dưới:…
Tài liệu tham khảo
-
Caviglioli, O. (2018). Understanding How We Learn: A Visual Guide. Routledge.
-
Hockenbury, D. H., & Hockenbury, S. E. (2012). Psychology. Worth Publishers.
-
How memory works. https://bokcenter.harvard.edu/how-memory-works