1. Dementia là gì?
Dementia là một thuật ngữ rộng dùng để đề cập đến hiện tượng teo não. Vì não chúng ta có nhiều thành phần, mỗi phần chịu trách nhiệm cho một chức năng cụ thể, do đó tuỳ vào vùng não nào bị teo/thoái hoá đi mà chức năng liên quan sẽ bị ảnh hưởng.
Ví dụ như bệnh nhân bị teo não ở vùng hải mã thường bị suy giảm trí nhớ (bệnh Alzheimer), bệnh nhân bị teo não vùng thuỳ trán trước bị rối loạn về hành vi và cảm xúc (bệnh teo não thuỳ trán trước).
Từ đây, chúng ta thấy có rất nhiều dạng dementia khác nhau. Do đó, nếu việc dịch dementia là “sa sút trí tuệ” là không hoàn toàn chính xác và cần được thay đổi.
Một điểm đặc biệt của dementia là sự thoái hoá não (hay teo não) diễn ra một cách từ từ. Có nghĩa là giai đoạn đầu các biểu hiện thường nhẹ và rõ nét về một mảng chức năng cụ thể (ví dụ như hay quên và lạc đường - cả 2 đều liên quan đến trí nhớ). Tuy nhiên, qua thời gian, việc thoái hoá não trở nên nặng hơn và bắt đầu có sự lan rộng ra những vùng khác, do đó bệnh nhân sẽ bắt đầu có nhiều biểu hiện ở nhiều mảng chức năng (ví dụ hay quên, lạc đường (liên quan đến trí nhớ) + hay nổi nóng cáu gắt (liên quan đến cảm xúc) + không phát âm câu chữ rõ ràng (liên quan đến vận động ngôn ngữ).
Như chúng ta có thể hình dung, sự suy giảm các chức năng này sẽ dần ảnh hưởng rất nhiều đến cuộc sống của bệnh nhân và những người xung quanh.
2. Nguyên nhân
Nguyên nhân của dementia rất phức tạp mà đến nay các nhà khoa học vẫn chưa hiểu rõ. Yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng trong nguy cơ dẫn đến dementia, tuy nhiên di truyền lại là yếu tố không thể kiểm soát được. Ngoài yếu tố di truyền thì các yếu tố môi trường và lối sống cũng là những tác nhân có thể dẫn đến nguy cơ hoặc bảo vệ một người khỏi dementia: Tuổi tác (thường xảy ra nhiều hơn ở người trên 65 tuổi)
- Huyết áp cao (tăng huyết áp)
- Đường huyết cao (bệnh tiểu đường)
- Thừa cân hoặc béo phì
- Hút thuốc
- Uống quá nhiều rượu
- Thiếu hoạt động thể chất
- Bị cô lập xã hội
- Trầm cảm
Việc kiểm soát các yếu tố này ở tuổi trung niên có thể làm chậm hoặc giúp bạn tránh khỏi dementia.
Việc tìm hiểu nguyên nhân nhận biết sớm và quản lý tốt bệnh dementia là rất quan trọng. Điều này cho phép bệnh nhân và gia đình có cơ hội tiếp cận các phương pháp điều trị, chăm sóc và hỗ trợ thích hợp để giảm tác động của bệnh và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Tài liệu tham khảo
-
World Health Organization (WHO) - Dementia. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia
-
Mayo Clinic - Dementia - Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dementia/symptoms-causes/syc-20352013